Google Thoát Hai Vụ Kiện AI Overviews; Thử Nghiệm: AI Mode Cắt 18,8 Điểm Tỷ Lệ Nhấp
Ngày 30/9/2026, thẩm phán liên bang Amit Mehta bác đơn kiện chống độc quyền của Penske Media và Chegg về AI Overviews, với lập luận rằng kỳ vọng được Google dẫn lượt truy cập không phải là một thoả thuận. Một thử nghiệm thực địa với 1.100 người dùng Google ở Mỹ cho thấy ép dùng AI Mode làm tỷ lệ nhấ
Cùng một tuần, hai văn bản nói về cùng một chuyện: AI của Google trả lời ngay trên trang kết quả, và các trang web mất lượt nhấp. Bản án nói thiệt hại có thể có thật, nhưng luật chống độc quyền không phải công cụ để đòi. Bài nghiên cứu đo được thiệt hại, nhưng có giới hạn mà các bản tin tóm tắt đã bỏ qua.
Toà quyết định gì
Ngày 30/9/2026, thẩm phán Amit P. Mehta của Toà án Liên bang khu vực Washington D.C. ký một bản ý kiến dài 41 trang, xử chung hai vụ. Ông cũng là thẩm phán của vụ chính phủ Mỹ kiện Google độc quyền tìm kiếm. Vụ thứ nhất do Chegg, công ty học trực tuyến, nộp ngày 24/2/2025 (số 25-cv-00543). Vụ thứ hai do Penske Media cùng chín công ty con, trong đó có Rolling Stone, Billboard, Variety, The Hollywood Reporter và Deadline, nộp ngày 12/9/2025 (số 25-cv-03192). Toà nghe tranh luận chung ngày 25/8/2026.
Lập luận của nguyên đơn xoay quanh cái họ gọi là "thoả thuận nền tảng" của internet: nhà xuất bản cho Google thu thập nội dung để lập chỉ mục, đổi lại Google gửi người đọc sang trang của họ. Theo đơn kiện, Google đã tự ý đổi điều khoản khi dùng chính nội dung đó để hiện đoạn trích, viết câu trả lời AI Overviews và huấn luyện Gemini. Cách duy nhất để không bị dùng là chặn hẳn trình thu thập của Google, đồng nghĩa với biến mất khỏi kết quả tìm kiếm.
Toà bác cả năm nhóm yêu cầu, mỗi nhóm vì một lý do khác nhau:
- Giao dịch có đi có lại (Điều 1 và Điều 2 Luật Sherman): không có thoả thuận nào giữa hai bên. Nguyên đơn không nêu được điều khoản, cam kết hay trao đổi nào. Câu được trích nhiều nhất nằm ở đây: "Nguyên đơn chỉ trình bày rằng họ có một 'kỳ vọng' là Google sẽ gửi lượt truy cập nếu họ cho xem nội dung miễn phí. Nhưng kỳ vọng không phải là thoả thuận. Đó đơn giản là cách một công cụ tìm kiếm tổng quát vận hành."
- Bán kèm (chỉ Penske nêu): AI Overviews không phải một sản phẩm tách khỏi Google Search. Toà dùng chính lời của nguyên đơn để bác. Nếu người dùng chỉ muốn tìm kiếm để đi sang trang khác, họ sẽ lướt qua AI Overviews. Nguyên đơn lại nói người dùng không lướt qua. Theo toà, điều đó cho thấy một nhu cầu chung là có câu trả lời, chứ không phải hai nhu cầu riêng.
- Độc quyền hoá, cố gắng độc quyền và dùng đòn bẩy độc quyền: nguyên đơn không xác định được thị trường liên quan một cách hợp lý, gồm thị trường "xuất bản trực tuyến", "xuất bản giáo dục trực tuyến" và các thị trường "nội dung đầu vào" cho đoạn trích, huấn luyện và RAG.
- Làm giàu bất chính theo luật bang California: toà không xét nội dung. Vì đã bác hết các yêu cầu theo luật liên bang, toà từ chối thụ lý phần luật bang. Một số bản tin xếp yêu cầu này vào nhóm "bị bác", nhưng về thực chất nó còn nguyên để đưa sang toà bang.
Vụ kiện chưa hẳn đã khép lại
Hai lệnh kèm theo bản ý kiến không giống nhau. Lệnh trong vụ Penske ghi rõ đơn được bác "without prejudice", tức không chặn việc nộp lại. Lệnh trong vụ Chegg chỉ ghi "is granted" và không có cụm từ đó. Cả hai lệnh đều tự nhận là "lệnh cuối cùng, có thể kháng cáo". Theo TheWrap, Penske, Chegg và Google đều chưa trả lời yêu cầu bình luận. Trên hồ sơ vụ Penske mà Locaith đọc qua CourtListener ngày 3/10/2026, mục mới nhất vẫn là bản ý kiến và lệnh ngày 30/9.
Đây cũng không phải lần đầu. Ngày 20/3/2026, cùng thẩm phán đã bác lập luận tương tự trong vụ Helena World Chronicle kiện Google, do một nhóm nhà xuất bản tin tức khởi kiện. Bản án lần này dẫn lại vụ đó nhiều lần.
Có hai điều bản án không nói. Thứ nhất, đây là vụ chống độc quyền, không phải vụ bản quyền. Không có yêu cầu nào về vi phạm bản quyền, nên câu hỏi Google có được dùng nội dung để huấn luyện và tóm tắt hay không vẫn chưa được trả lời ở đây. Thứ hai, ở giai đoạn xét đơn xin bác, toà mặc nhiên coi các cáo buộc về sự kiện là đúng. Toà không kết luận rằng AI Overviews không làm hại nhà xuất bản. Toà chỉ kết luận rằng lý thuyết pháp lý của nguyên đơn không đứng vững. Thẩm phán viết:
"Toà không xem nhẹ những thiệt hại mà nguyên đơn nêu. Toà cũng không phải không thông cảm với hoàn cảnh hiện nay của các nhà xuất bản, và hệ quả kéo theo với nhà báo, nhà giáo dục và những người làm nội dung trực tuyến khác, những người có nội dung bị Google lấy và dùng lại mà không trả tiền."
Nhưng theo ông, luật chống độc quyền "không phải là thứ thay thế cho cơ quan lập pháp" khi xử lý xáo trộn kinh tế do công nghệ mới gây ra. Nếu luật có thiếu sót, "đó là việc Quốc hội [hoặc cơ quan quản lý] cân nhắc."
Thử nghiệm 1.100 người đo được gì
Bài nghiên cứu đang được nhắc lại trong tuần là "AI in Search Reduces Publisher Referrals Without Improving User Experience: Experimental Evidence" của Stephanie T. Wang và Danaé Metaxa (Đại học Pennsylvania), Jeffrey Gleason, Christo Wilson và Yakov Bart (Đại học Northeastern). Bài được đăng lên arXiv ngày 18/8/2026 dưới dạng bản nháp và chưa qua bình duyệt. Thiết kế thí nghiệm đã được đăng ký trước.
Cách làm như sau. Nhóm tuyển người ở Mỹ trong ba ngày 17–19/3/2026, qua nền tảng Prolific và sinh viên Northeastern, với điều kiện dùng Chrome và Google là công cụ tìm kiếm chính. Người tham gia cài một tiện ích trình duyệt và tìm kiếm bình thường trong ba ngày để lấy mức nền. Sau đó họ được chia ngẫu nhiên vào ba nhóm trong bảy ngày:
- Không AI: ẩn AI Overviews, chuyển AI Mode về tìm kiếm thường.
- Hiện tại: không can thiệp gì.
- Chỉ AI Mode: chuyển mọi lượt tìm sang AI Mode.
Có 1.444 người đăng ký, 1.100 người tìm kiếm ít nhất một lần trong tuần thử nghiệm và được dùng để đo hành vi, 956 người làm khảo sát cuối. Trong giai đoạn nền, mỗi người tìm trung bình 9,2 lần một ngày, 36% lượt tìm có AI Overviews, còn AI Mode chỉ được tự chọn dùng ở 0,6% lượt tìm.
| Chỉ số | Ép dùng AI Mode, so với Google hiện tại | Ẩn AI, so với Google hiện tại |
|---|---|---|
| Tỷ lệ nhấp sang trang ngoài | −18,8 điểm % (khoảng tin cậy 95%: −22,2 đến −15,3) | +8,8 điểm % theo ước lượng điều chỉnh (2,3 đến 15,3); +2,7 điểm theo nhóm được phân công, không có ý nghĩa thống kê |
| Số phiên tìm kiếm mỗi ngày | −0,92 phiên | Không phát hiện tác động |
| Tỷ lệ người nhấp sang trang tin / Reddit / Wikipedia | −12,5 / −21,2 / −9,9 điểm % | Trang tin tăng, nhưng kết quả không vững; Reddit, Wikipedia không thấy tác động |
| Tỷ lệ người dùng thêm Bing, DuckDuckGo hoặc Yahoo | +11,2 điểm % | Không phát hiện tác động |
| Niềm tin vào thông tin trên Google (thang 7 điểm) | −0,34 điểm | Không phát hiện tác động |
| Mức hài lòng / độ hữu ích (đơn vị độ lệch chuẩn) | −0,73 / −0,59 | Không phát hiện tác động |
Nguồn: Wang và cộng sự, arXiv 2608.18352v1, bảng S1 và phần Kết quả. Số do nhóm nghiên cứu đo; Locaith không tự kiểm lại dữ liệu thô.
Tỷ lệ người nhấp vào quảng cáo cũng giảm 42,7 điểm ở nhóm AI Mode, nhưng nhóm tác giả nói rõ lý do: lúc đó AI Mode chưa hiện quảng cáo. Thời gian mỗi phiên ở nhóm AI Mode tăng 0,43 phút. Người dùng ở lại lâu hơn trong giao diện của Google nhưng đi ra ngoài ít hơn.
Những chỗ bản tin tóm tắt bỏ qua
- Nhánh "ẩn AI" hỏng giữa chừng. Trong thời gian thử nghiệm, Google đổi mã HTML của AI Overviews khiến tiện ích không còn nhận ra khung AI. Tỷ lệ ẩn thành công từ 90% ở ngày đầu tụt dần về 0%, tính chung chỉ được 51,1%. Vì vậy con số +8,8 điểm là ước lượng đã điều chỉnh theo mức ẩn thực tế của từng người (LATE). Nếu tính đơn giản theo nhóm được phân công (ITT), mức tăng chỉ là +2,7 điểm, khoảng tin cậy chứa số 0 (p = 0,124). Cách tính LATE đã được đăng ký trước cho trường hợp này, nên đây không phải chọn số sau khi có kết quả. Nhưng con số +8,8 là ước lượng dựa trên một giả định, không phải mức đo trực tiếp.
- Nhánh AI Mode là một kịch bản bị ép. Bình thường người tham gia chỉ dùng AI Mode cho 0,6% lượt tìm. Mức −18,8 điểm cho biết chuyện gì xảy ra nếu AI Mode trở thành mặc định, chưa phải chuyện đang xảy ra hôm nay.
- Mẫu không đại diện cho người dùng Việt Nam. Toàn bộ là người Mỹ dùng Chrome, nghiêng về trẻ (75% dưới 45 tuổi), học vấn cao (87% có ít nhất một thời gian học đại học) và nghiêng Dân chủ (58% so với 20% Cộng hoà). Thử nghiệm chỉ kéo dài bảy ngày, nên một phần cảm giác khó chịu có thể là do chưa quen. 3,6% người trong nhóm AI Mode nói họ đã quen dần.
Đặt bản án cạnh thử nghiệm
Phần lập luận về bán kèm có một câu đáng chú ý: nguyên đơn "không đưa ra cáo buộc nào" rằng nếu tách riêng thì người dùng sẽ chọn Google Search để tìm trang web nhưng chọn một sản phẩm AI khác để lấy câu trả lời. Thử nghiệm này đưa ra đúng loại dữ liệu đó, và nó cắt theo cả hai chiều.
Một mặt, ẩn AI Overviews không làm người dùng bớt tin hay bớt hài lòng, nghĩa là họ không tỏ ra cần tính năng này. Mặt khác, ẩn nó đi cũng không làm họ hài lòng hơn. Tín hiệu mạnh hơn nằm ở nhánh AI Mode: khi bị ép dùng, người dùng tìm sang Bing, DuckDuckGo hay Yahoo nhiều hơn 11,2 điểm phần trăm. Đó là dấu hiệu có một nhóm người muốn tìm kiếm kiểu cũ tách khỏi câu trả lời AI. Nhưng dữ liệu đó là về AI Mode chứ không phải AI Overviews mà hai vụ kiện nhắm tới, và nó đến từ một mẫu nhỏ trong bảy ngày. Locaith không đủ chuyên môn để nói dữ liệu như vậy có thay đổi được kết quả pháp lý hay không.
Với người làm website ở Việt Nam
AI Mode đã hỗ trợ tiếng Việt từ ngày 8/10/2025, theo VietNamNet. Chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào tương tự ở Việt Nam mà Locaith tìm được, nên các con số ở trên không thể chuyển thẳng sang thị trường trong nước. Điều chuyển được là bộ công cụ kiểm soát, vì nó giống nhau ở mọi nơi:
- Google-Extended không giúp bạn tránh AI Overviews. Trang hướng dẫn của Google ghi rằng thẻ này chỉ quản lý việc nội dung có được dùng để huấn luyện các thế hệ Gemini sau hay không, và "không ảnh hưởng đến việc trang có trong Google Search". Chặn nó không đưa nội dung của bạn ra khỏi AI Overviews hay AI Mode.
- Muốn hạn chế nội dung hiện trong tính năng AI, Google chỉ đưa ra
nosnippet,data-nosnippet,max-snippethoặcnoindex. Đây cũng chính là các lệnh làm đoạn trích thường của bạn ngắn lại hoặc biến mất. Lựa chọn "mất hiển thị hay mất kiểm soát" mà nguyên đơn mô tả vẫn nguyên như cũ sau bản án. - Hãy đo trên dữ liệu của chính bạn. Search Console cho thấy lượt hiển thị và lượt nhấp theo từng truy vấn. Nếu lượt hiển thị giữ nguyên mà tỷ lệ nhấp giảm ở các câu hỏi dạng "là gì", "cách làm", đó là dấu hiệu nên xem kỹ, thay vì dựa vào số của một mẫu người Mỹ.
Nói cho đủ: locaith.com cũng là một trang sống nhờ lượt tìm kiếm, nên Locaith có lợi ích trong câu chuyện này. Chính vì vậy bài viết trích nguyên văn bản án và bảng số của nghiên cứu, kể cả những chỗ làm luận điểm "AI lấy mất lượt nhấp" yếu đi.
Nguồn:
- U.S. District Court for the District of Columbia — Memorandum Opinion, Chegg v. Google (25-cv-00543) và Penske Media v. Google (25-cv-03192), ký 30/9/2026, 41 trang — các yêu cầu, lý do bác, câu trích của thẩm phán, ảnh trích trang 20 (bản lưu trên CourtListener)
- Cùng toà — Order, Penske Media v. Google (ECF 33) và Order, Chegg v. Google (ECF 28), 30/9/2026 — khác biệt về cụm "without prejudice"
- Wang, Gleason, Bart, Wilson, Metaxa — AI in Search Reduces Publisher Referrals Without Improving User Experience: Experimental Evidence, arXiv 2608.18352v1, 18/8/2026 — thiết kế, mẫu, bảng S1, tỷ lệ tuân thủ, Hình 1
- Google Search Central — Google's common crawlers (mục Google-Extended, cập nhật 14/7/2026) và AI features and your website — các lệnh kiểm soát nội dung
- TheWrap — Penske Media Lawsuit Against Google for AI Search Summaries of Articles Dismissed by Judge, 1/10/2026 — các bên chưa bình luận
- VietNamNet — Chế độ tìm kiếm mạnh nhất của Google chính thức hỗ trợ tiếng Việt, 8/10/2025
- Wikimedia Commons — E Barrett Prettyman court house front Washington DC 2026-07-31, ảnh của G. Edward Johnson, CC BY 4.0 — ảnh bìa
Bản án và bài nghiên cứu được Locaith đọc trực tiếp từ bản gốc ngày 3/10/2026; các câu trích do Locaith dịch từ tiếng Anh. Số liệu thử nghiệm do nhóm tác giả đo, chưa qua bình duyệt và chưa được kiểm chứng độc lập. Bài viết không phải tư vấn pháp lý. Ảnh bìa: Toà án Liên bang E. Barrett Prettyman ở Washington D.C., nơi thẩm phán Mehta làm việc; ảnh tư liệu chụp ngày 31/7/2026, không chụp tại phiên toà, của G. Edward Johnson, giấy phép CC BY 4.0. Ảnh trong bài: trích trang 20 bản ý kiến (CourtListener) và Hình 1 của bài nghiên cứu (arXiv). Biên soạn và phân tích bởi Ban Biên Tập Locaith, 03/10/2026.