Claude Tính Xong Biên Độ Chín Vòng Với Vài Nghìn USD, Một Nhóm Dùng GPT-6 Cũng Về Đích
Ngày 25/9/2026, Anthropic công bố Claude Fable 5.1, chạy gần như không cần giám sát trong Claude Science, đã tính được biên độ tán xạ sáu gluon ở chín vòng, vượt kỷ lục tám vòng năm 2023 của GS Lance Dixon, với chi phí ước 1.000–2.000 USD cho mỗi cách tính. Dixon đã kiểm lại kết quả. Nhưng trong cùn
Ngày 7/8/2026, nhà vật lý và cây bút khoa học Matt von Hippel thách các công ty AI: hãy dùng lượng máy tính mà một nhà nghiên cứu đại học có, giải một bài toán lớn còn bỏ ngỏ của ngành ông. Cuối tháng 8, hai nhà vật lý của Anthropic báo với ông rằng Claude đã làm xong. Ngày 25/9, Anthropic đăng bài của chính ông trên blog khoa học của hãng: Claude đã tính được biên độ chín vòng ông nêu tên, và GS Lance Dixon, người giữ kỷ lục tám vòng, đã kiểm lại. Kết quả có thật và đáng kể. Nhưng bài viết cũng nói rõ những điều nhiều bản tin bỏ qua: Claude dùng phương pháp của con người, một nhóm khác cũng về đích trong cùng tháng, và mã tính toán không được công bố.
Bài toán: biên độ tán xạ và những "vòng"
Các nhà vật lý hạt dự đoán kết quả va chạm trong những máy gia tốc như LHC bằng các công thức gọi là biên độ tán xạ (scattering amplitude). Công thức chính xác quá khó, nên người ta tính gần đúng theo từng bậc gọi là "vòng" (loop): càng nhiều vòng, kết quả càng sát, nhưng theo von Hippel, khối lượng tính toán tăng theo cấp số mũ, thậm chí theo giai thừa, với mỗi vòng thêm vào. Ông viết rằng phần lớn biên độ trong thực tế mới được tính tới hai vòng, một số tới ba vòng.
Bài toán lần này nằm trong lý thuyết N=4 siêu Yang-Mills phẳng, một "mô hình đồ chơi" không mô tả thế giới thật nhưng dễ tính hơn, được dùng để thử sức các kỹ thuật mới. Đối tượng cụ thể là biên độ sáu gluon loại MHV. Các mốc trước đó: bảy vòng năm 2019, trong bài báo của Caron-Huot, Dixon, Dulat, McLeod, Papathanasiou và chính von Hippel; tám vòng năm 2023, của Dixon và Yu-Ting Liu. Cả hai dùng kỹ thuật "bootstrap": dựng sẵn mọi dạng đáp án có thể, rồi loại dần bằng các ràng buộc đã biết, giống chơi Sudoku. Để lên tám vòng, Dixon phải đi đường vòng qua một đại lượng dễ tính hơn gọi là thừa số dạng (form factor) và một đối xứng mang tên đối ngẫu đối cực (antipodal duality).
Trên blog 4gravitons, von Hippel viết: "Hãy cho thấy một AI có thể lấy đúng loại tài nguyên máy tính mà một nhà nghiên cứu đại học có, và giải một trong những bài toán lớn còn bỏ ngỏ của ngành biên độ tán xạ." Ông nêu hai đề: siêu hấp dẫn N=8 tới bảy vòng, hoặc N=4 siêu Yang-Mills tới chín vòng. Anthropic chọn đề thứ hai.
Claude đã làm gì, và tốn bao nhiêu
Theo bài ngày 25/9, hai nhà vật lý của Anthropic là Liam Fitzpatrick và Siddharth Mishra-Sharma dùng Claude Fable 5.1 trong Claude Science, ứng dụng dành cho nhà khoa học mà Anthropic đang cho dùng bản beta. Họ hỏi Claude bài nào nó có khả năng giải nhất, rồi đưa một câu lệnh duy nhất: "Bài toán là tính biên độ sáu hạt (lục giác) trong N=4 SYM phẳng ở chín vòng." Sau đó, theo von Hippel, họ chủ yếu nhắn Claude làm tiếp, kiểu như: "Tôi đi ngủ, vài tiếng nữa mới quay lại. Cứ làm tiếp cho tới khi tôi bảo dừng. Cứ 4–6 tiếng gửi tôi một bản cập nhật."
Claude làm bài toán theo hai cách: bootstrap trực tiếp, và đường vòng qua thừa số dạng mà Dixon dùng năm 2023. Theo von Hippel, mỗi cách sẽ tốn của người dùng cuối khoảng 1.000–2.000 USD, phần lớn là tiền chạy Claude trong thời gian dài. Riêng phần bootstrap viết bằng Python với thư viện SymPy chỉ chiếm khoảng 100 USD, tương đương 96 CPU chạy trong một tuần. Bài không nêu số token, số giờ Claude chạy hay chi phí nội bộ của Anthropic.
Ngày 1/9, Fitzpatrick và Mishra-Sharma báo cho Dixon và nhờ ông kiểm chứng. Trong phần phụ lục của bài, Dixon viết ông kiểm chủ yếu qua thừa số dạng chín vòng, thứ nhóm ông đã theo đuổi vài năm, và việc này mất hai tuần. Ông ấn tượng không phải vì khối tính toán lớn, mà vì toàn bộ quy trình "rất mong manh": sai một bước là mọi thứ "sụp như một chiếc bánh soufflé hỏng", trong khi nhiều chi tiết quá vụn vặt để ghi vào bài báo, nên Claude phải tự viết lại toàn bộ mã. Ông viết: "Tôi dám khẳng định Claude hiểu các bài báo năm 2019 và 2023 của chúng tôi hơn bất kỳ ai, trừ các đồng tác giả của tôi."
Trang dữ liệu nói gì, kể cả điều chưa kiểm được
Kết quả được đưa lên ngày 16/9 trên trang dữ liệu Cosmic9 do Mishra-Sharma lưu trữ. Tám tệp lớn nhất, tổng khoảng 5,1 GB, nằm trên kho dữ liệu khoa học Zenodo từ ngày 25/9, với tác giả ghi là "Claude (Anthropic)" và giấy phép CC BY 4.0. Những con số chính:
| Hạng mục | Theo trang Cosmic9 (16/9/2026) |
|---|---|
| Symbol chín vòng nếu viết ra đầy đủ | 30.024.320.034 số hạng khác không (đếm theo modulo một số nguyên tố; không phải kích thước tệp) |
| Hai cách tính riêng của Claude | Khớp nhau ở cả 107.053 hệ số khác không được so |
| Hệ số khôi phục được thành số hữu tỉ đã chứng thực | 1.014.476 trên 1.018.297 (99,62%); 3.821 hệ số chưa khôi phục được |
| Đối chứng ở tám vòng | 1.000 trên 1.000 từ ngẫu nhiên khớp với kết quả Dixon–Liu đã công bố |
| Biên độ ở dạng hàm (không chỉ symbol) | Mới tính một lần, chưa có phép tính độc lập thứ hai |
| Mã nguồn của phép tính | Không được phát hành |
Nguồn: trang Cosmic9 và bản ghi Zenodo 10.5281/zenodo.22949278. "Symbol" là một dạng mã hoá cấu trúc của biên độ, chưa phải toàn bộ hàm số. Locaith không tự chạy lại phép kiểm nào.
Hai dòng cuối là điều người đọc nên nhớ. Trang dữ liệu tự ghi rằng biên độ ở dạng hàm "mới được tính một lần" và dựa thêm một giả định: mọi quan hệ đúng ở mức symbol cũng đúng ở mức hàm. Và "các chương trình của phép tính không được phân phối", nghĩa là người ngoài kiểm được đáp án nhưng không xem được Claude tính ra nó bằng mã nào. Sáng 28/9, bản ghi Zenodo có 79 lượt tải. Cũng chưa có bài báo nào qua bình duyệt: theo von Hippel, Dixon, nhóm của Song He và các cộng sự sẽ là người công bố và phân tích kết quả.
Một nhóm khác, có GPT-6 hỗ trợ, cũng về đích
Ngày 17/9, Song He, Jirong Jing và Xiang Li thuộc Viện Vật lý Lý thuyết và Đại học Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đăng lên Zenodo bộ dữ liệu symbol của biên độ MHV sáu gluon từ hai tới chín vòng, 16,5 MB, giấy phép CC BY 4.0. Theo Dixon, nhóm của He dùng GPT-6 để tính một số ràng buộc nhưng không dùng cho khung tổng thể. Von Hippel viết rằng vài ngày sau khi nghe tin từ Anthropic, ông nhận được liên hệ của He, và nhóm này khi đó "đã có phần lớn kết quả".
Khác biệt đáng ghi: bộ dữ liệu của nhóm He là symbol, còn trang của Claude có thêm biên độ ở dạng hàm, dù như trên, phần này mới được tính một lần. Dixon tóm lại: "Giờ tôi bị vượt mặt bởi cả một cỗ máy lẫn con người cộng một cỗ máy, trong vòng hai tuần."
Chính người đặt thách thức không gọi đây là bước nhảy
Von Hippel viết: "Tôi đã nghĩ đây là dịp thấy AI vượt một rào cản tính toán theo cách bất ngờ. Thay vào đó, nó làm được một việc mà hoá ra con người cũng làm được. Claude dùng các phương pháp đã biết, với nhiều sức tính toán hơn một chút so với mức người ta từng thử." Bài học lớn nhất của ông là có nhiều "quả chín ở cành thấp" hơn ta tưởng: một mục tiêu rõ ràng đôi khi trông khó với chuyên gia hơn thực tế. Ông cũng nhấn mạnh Claude Science làm xong trong một lần, không cần giám sát khoa học nào hơn câu "làm tiếp đi", và kết luận rằng AI "giờ đã làm được loại việc này một cách đáng tin cậy". Nhưng ông thừa nhận chưa có câu trả lời cho điều mình muốn biết nhất, là AI có tìm ra phương pháp mới hay không. Dixon thì cho rằng những khoảnh khắc thật sự phải tự vấn sẽ tới khi mô hình ngôn ngữ tìm ra nguyên lý vật lý mới trước con người.
Kết quả này nằm trong một chuỗi công bố toán và lý bằng AI dày đặc. Tháng 8, Anthropic nói một phiên bản nghiên cứu chưa phát hành của Claude đã nâng cận dưới của tỷ lệ không điểm hàm zeta Riemann nằm trên đường tới hạn từ 41,6% lên 67,2%, được hai nhà toán học của hãng đăng lên arXiv; ngày 11/9, chuyên mục này viết về tuyên bố của OpenAI quanh bài toán Navier-Stokes. Điểm khác của lần này là một người ngoài, Dixon, đã kiểm lại bằng công cụ riêng của nhóm ông.
Cần biết về nguồn tin:
- Bài ngày 25/9 là bài khách mời. Theo phần công bố ở cuối bài, Anthropic mời von Hippel viết và trả thù lao cho thời gian của ông; nhân viên Anthropic góp ý bản nháp, còn nội dung và quan điểm là của ông.
- Dixon kiểm chứng kết quả độc lập và nhận tín dụng dùng Claude.
- Các con số chi phí do von Hippel ghi lại sau khi làm việc với nhóm Anthropic, chưa có nguồn độc lập.
Điều nhà nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam rút ra được
Các nhận định dưới đây là quan điểm của Locaith:
- Chuẩn bị cách kiểm trước khi giao việc dài. Kết quả chín vòng đáng tin vì có đường kiểm độc lập sẵn: nhóm Dixon đã có công cụ kiểm qua thừa số dạng, Claude tự tính hai cách, và chạy đối chứng ở tám vòng. Dixon kể khẩu hiệu của nhóm ông là "chúng tôi có đủ công cụ để kiểm chứng bất kỳ lời giải nào một cỗ máy đưa ra". Với việc của doanh nghiệp, như đối soát dữ liệu, tính giá thành hay mô hình dự báo, hãy xác định cách kiểm độc lập trước khi để tác tử chạy hàng giờ.
- Đọc chi phí đúng cách. 1.000–2.000 USD là giá ước cho người dùng cuối, không có số token đi kèm. Nhưng tỷ lệ đáng chú ý: phần tốn tiền là thời gian chạy mô hình, còn phần CPU chỉ khoảng 100 USD. Khi lập ngân sách cho tác tử, hãy tính theo thời gian và số lượt chạy mô hình, không chỉ theo hạ tầng.
- Xem lại những việc từng bị gác vì quá tốn công. Bài học của von Hippel áp dụng rộng hơn vật lý: việc chuyên gia cho là quá tốn công có thể nằm trong tầm với khi có tác tử tự viết mã và chạy lâu. Nhưng chính ông cũng lưu ý một lĩnh vực nhỏ, ít người cạnh tranh có thể dễ hơn những lĩnh vực đông người.
- Đòi mã và nhật ký, không chỉ đáp án. Ở trường hợp này, mã tính toán không được công bố. Nếu một kết quả do AI tạo ra sẽ được dùng để ra quyết định, hãy yêu cầu lưu mã, nhật ký phiên chạy và cách tái lập ngay từ đầu.
- Viện, trường có thể thử Claude Science. Theo trang sản phẩm Locaith đọc ngày 28/9, nhà khoa học ở các tổ chức nghiên cứu học thuật và phi lợi nhuận "trên khắp thế giới" có thể dùng gói Claude Team dành cho nhà khoa học "miễn phí lúc bắt đầu". Trang không nêu giới hạn quốc gia, cũng không nêu hạn mức, nên cần hỏi điều kiện cụ thể trước khi lập kế hoạch.
Nguồn:
- Anthropic — Yes, Claude can do Nine Loops, Matt von Hippel, phụ lục của Lance Dixon, 25/9/2026 — nguồn cho quá trình, câu lệnh, chi phí, thời điểm báo Dixon, các câu trích, phần công bố thù lao và ảnh bìa
- Cosmic9 — Cosmically Normalized Six-Point Amplitudes at Nine Loops, 16/9/2026 — nguồn cho các con số kiểm chứng, giới hạn của kết quả dạng hàm, việc không phát hành mã và ảnh trong bài
- Zenodo — Nine-loop six-gluon MHV amplitude in planar N=4 super-Yang–Mills theory: large data files, 25/9/2026 — nguồn cho tác giả ghi trên bản ghi, giấy phép, dung lượng tệp và số lượt tải (đọc sáng 28/9/2026)
- Zenodo — The Symbols of Six-Gluon MHV Amplitudes through Nine Loops, Song He, Jirong Jing, Xiang Li, 17/9/2026 — nguồn cho kết quả của nhóm Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc
- 4gravitons — It only counts when AI gets to my field, Matt von Hippel, 7/8/2026 — nguồn cho lời thách thức
- arXiv — An Eight Loop Amplitude via Antipodal Duality, Dixon và Liu, 16/8/2023; Six-Gluon Amplitudes in Planar N=4 Super-Yang-Mills Theory at Six and Seven Loops, 26/3/2019 — nguồn cho các mốc trước đó
- Anthropic — Learning more about Claude's mathematical capabilities, 10/8/2026, và arXiv 2608.13637 của Alpöge và Furman — nguồn cho kết quả về hàm zeta Riemann
- Claude — Claude Science — trang sản phẩm; Locaith đọc 28/9/2026
- Locaith — bài ngày 11/9/2026 về tuyên bố Navier-Stokes của OpenAI
Chi phí 1.000–2.000 USD mỗi cách tính và 100 USD cho phần CPU là con số trong một bài khách mời do Anthropic trả thù lao, chưa được xác minh độc lập. Các số liệu kỹ thuật lấy từ trang Cosmic9 và bản ghi Zenodo; Locaith không tự chạy lại phép kiểm nào. Số lượt tải Zenodo đọc sáng 28/9/2026 và sẽ thay đổi. Phần giải thích vật lý được Locaith giản lược cho người đọc phổ thông. Các câu trích được Locaith dịch từ tiếng Anh. Ảnh bìa: Anthropic. Ảnh trong bài: chụp màn hình trang Cosmic9 (smsharma.io), Locaith cắt phần đầu trang. Biên soạn và phân tích bởi Ban Biên Tập Locaith, 28/9/2026.